Kapag sinasadya nating baluktutin ang katotohanan, hindi lang “maliit na kasalanan” ang nagagawa natin, kundi unti-unti ring nababasag ang tiwala at dignidad ng kapuwa. Sa araling ito, tutuklasin mo ang iba’t ibang uri ng paglabag sa katotohanan tulad ng pagsisinungaling, pandaraya, tsismis, at hindi pagtupad sa pangako. Hihimayin natin ang kanilang epekto sa sarili, pamilya, kaibigan, at komunidad. Sa huli, lilinawin mo kung bakit ang matapat na puso at malinis na gawa ang tunay na daan tungo sa makabuluhang pakikipagkapuwa.
🎯 Learning Goals
- Ilahad ang hindi bababa sa limang uri ng paglabag sa katotohanan at maipaliwanag ang bawat isa sa sariling salita.
- Masuri ang hindi bababa sa apat na sitwasyon sa paaralan at tahanan upang tukuyin kung anong uri ng paglabag sa katotohanan ang naganap at ano ang naging epekto nito.
- Makabuo ng isang personal na “Babala sa Sarili” (4–5 pangungusap) na naglalarawan kung bakit iiwas ka sa mga paglabag sa katotohanan sa araw-araw na pakikipagkapuwa.
🧩 Key Ideas & Terms
- Pagsisinungaling – sinasadyang pagsasabi ng hindi totoo o pagbaluktot ng katotohanan.
- Pandaraya – hindi makatarungang paraan upang makalamang, gaya ng pangongopya sa pagsusulit o proyekto.
- Plagiarism – pagkopya sa gawa, ideya, o salita ng iba at pagpapasa nito bilang sariling gawa nang walang pagbanggit sa pinagmulan.
- Tsismis – pagkalat ng impormasyon (totoo man o hindi) tungkol sa ibang tao na maaaring makasira sa kaniyang reputasyon.
- Paninira – sinasadyang pagbuo o pagpapalaganap ng negatibong kuwento upang sirain ang pangalan ng iba.
- Hindi pagtupad sa pangako – sadyang hindi pagganap sa ipinangakong gawain nang walang sapat na dahilan o pagpapaliwanag.
- Pagdadahilan – paggamit ng gawa-gawang paliwanag upang takasan ang responsibilidad.
- Integridad – pagkakaisa ng paniniwala, salita, at gawa; pagiging totoo kahit walang nakakakita.
🔄 Quick Recall / Prior Knowledge
Balikan natin ang Day 1 upang maikabit ang kadalisayan sa salita at gawa sa mga paglabag sa katotohanan.
-
Ano ang natutunan mong kahulugan ng “kadalisayan sa salita at gawa” noong nakaraang araw?
Show Answer
Halimbawa: Ito ay ang pagiging totoo at malinis sa iniisip, sinasabi, at ginagawa, lalo na sa pakikitungo sa kapuwa at sa paggalang sa kanilang dignidad.
-
Magbigay ng isang halimbawa mula sa Day 1 na nagpapakita ng paggalang sa dignidad ng kapuwa sa pamamagitan ng tapat na pananalita.
Show Answer
Halimbawa: Ang hindi pagpapakalat ng tsismis tungkol sa kaklase at tahimik na pagharap sa problema sa pamamagitan ng maayos na pag-uusap.
-
Sa sariling karanasan, kailan ka huling nagsisi dahil hindi ka naging tapat? Ano ang nangyari?
Show Answer
Ang sagot ay personal, ngunit mahalagang maipakita ang epekto sa relasyon, tiwala, at sariling konsensiya.
📖 Explore the Lesson
Sa bahaging ito, hihimayin natin ang iba’t ibang paglabag sa katotohanan at ang epekto nito. Gumamit ng kuwaderno para sa iyong sagot bago tingnan ang mga paliwanag.
Checkpoint 1: Hindi Lang “Lie” – Mas Malawak ang Pagsisinungaling
Mini-goal: Kilalanin na maraming anyo ang pagsisinungaling, hindi lamang pagsabi ng mali.
Kapag naririnig natin ang salitang “pagsisinungaling,” madalas pumapasok sa isip ang simpleng hindi pagsasabi ng totoo. Pero sa totoo lang, mas malawak ito. Puwede kang magsinungaling sa pamamagitan ng salita, sa pamamagitan ng kilos, at maging sa pamamagitan ng pananahimik kung kailan dapat kang magsabi ng katotohanan.
Halimbawa, kung tinanong ng magulang kung gumawa ka ng assignment at sumagot kang “Oo po,” pero ang totoo ay 10 minuto ka lang nagbukas ng notebook, sinasadyang binabaluktot ang katotohanan. Kapag may kaklaseng pinagbintangang nangopya at alam mong hindi siya ang may gawa, pero pinili mong manahimik dahil ayaw mong madamay, isang uri rin iyon ng pagtatago ng katotohanan.
May mga pagkakataon ding ang kilos mismo ang nagsisinungaling. Halimbawa, nagpapakitang masaya sa harap ng kaibigan pero sa group chat ay sinisiraan siya. Sa ganitong paraan, hindi magkatugma ang ipinapakitang imahe sa harap at ang tunay na kilos sa likod. Unti-unting nasasanay ang puso sa “dalawang mukha”—isa sa harap, isa sa likod.
Kung seryosohin natin ang kadalisayan sa salita at gawa, kailangang makita na ang pagsisinungaling ay anumang sinadyang kilos o hindi pagkilos na lumilihis sa katotohanan. Hindi ito maliit na bagay, dahil bawat kasinungalingan ay tila manipis na bitak sa salamin ng tiwala—kapag dumami, nababasag ang buong salamin.
Mini-summary: Ang pagsisinungaling ay hindi lang tahasang pagsasabi ng mali, kundi pati pagbaluktot, pagtatago, at pagsusuot ng “maskara” sa harap ng iba. Lahat ng ito ay unti-unting sumisira sa tiwala.
-
Magbigay ng halimbawa kung kailan ang pananahimik ay nagiging uri rin ng pagsisinungaling.
Show Answer
Halimbawa: Kapag alam mong mali ang ibinibintang sa kaklase pero hindi mo itinama, kahit alam mong makakatulong ang pagsabi ng totoo.
-
Bakit mahirap minsan umamin sa katotohanan kahit alam mong mali ang pagsisinungaling?
Show Answer
Dahil may takot sa parusa, hiya, o paglayo ng mga taong mahalaga sa atin. Ngunit kung iisipin ang pangmatagalang epekto sa tiwala, mas mabuti pa ring piliin ang katotohanan.
-
Ano ang nararamdaman mo sa sarili kapag alam mong “dalawang mukha” ang ipinapakita mo sa iba?
Show Answer
Maraming kabataan ang nakakaramdam ng pagod, guilt, at pagiging hindi totoo sa sarili, dahil nahahati ang pagkatao sa imahe at sa tunay na buhay.
Checkpoint 2: Pandaraya at Plagiarism – “Smart” ba o Manlilinlang?
Mini-goal: Maunawaan na ang pandaraya at plagiarism ay seryosong paglabag sa katotohanan at integridad.
Sa panahon ngayon, madali na lang kumuha ng sagot: may group chats, search engines, at sagot na ipinapasa-pasa. Minsan nagiging “joke” o normal sa mga mag-aaral ang pangongopya: “Isang sem lang ‘to,” “share-share lang naman,” o “para pumasa lang.” Ngunit anumang uri ng pandaraya, lalo na sa akademikong gawain, ay tahasang pagsisinungaling hindi lamang sa guro, kundi sa sarili mong kakayahan.
Ang pandaraya ay anumang paraan ng pagkuha ng hindi nararapat—sagot sa test, ganoong marka, o papuri—gamit ang hindi makatarungang pamamaraan. Kapag nangopya ka, sinasabi mong kaya mong sagutin iyon, pero totoo, may ibang utak ang gumawa. Bunga nito, nagiging mali ang rekord ng iyong tunay na natututuhan.
Ang plagiarism naman ay mas tahasang pagnanakaw ng gawa ng iba. Kapag kumopya ka ng essay sa internet at pinalitan lang ang ilang salita, o pinasa mo ang gawa ng kaklase bilang sarili mo, pinapatay mo ang pagod at pagkamalikhain ng tunay na may-akda. Sa halip na matuto, nasasanay kang “magmukhang magaling” kahit hindi ka pa nag-e-effort.
Ang mas malala, nasisira ang relasyon sa kapuwa at tiwala ng guro. Kapag nahuli sa pandaraya, hindi lang grado ang apektado, kundi imahe mo sa iba. Maaring isipin ng mga kaklase at guro na hindi na maaasahan ang salita mo. Masakit itong ayusin, at minsan taon ang binibilang bago muling makuha ang tiwala.
Mini-summary: Ang pandaraya at plagiarism ay hindi pagiging “madiskarte” kundi malinaw na paglabag sa katotohanan at integridad, na sumisira sa tiwala, sa sarili, at sa relasyon sa komunidad sa paaralan.
-
Bakit sinasabing “niloloko mo rin ang sarili mo” kapag nandaraya ka sa pagsusulit?
Show Answer
Dahil sa papel lang maganda ang resulta. Hindi totoong natuto ka, kaya sa bandang huli ikaw din ang mahihirapan dahil kulang ang tunay na kaalaman.
-
Ano ang maaaring maramdaman ng taong kinopyahan mo ng proyekto nang hindi mo siya tinanong o binigyan ng credit?
Show Answer
Maaaring makaramdam siya ng galit, pagkadismaya, at panghihina ng loob, dahil inagaw mo ang bunga ng kanyang paghihirap.
-
Sa tingin mo, paano naaapektuhan ng pandaraya ang buong seksyon o paaralan?
Show Answer
Kapag normal ang pandaraya, bababa ang kalidad ng edukasyon, masisira ang reputasyon ng paaralan, at hindi maaasahan ang grades bilang sukatan ng tunay na galing.
Checkpoint 3: Tsismis at Paninira – Mga Salitang Pumuputol ng Ugnayan
Mini-goal: Makita ang bigat ng tsismis at paninira bilang paglabag sa katotohanan at dignidad ng kapuwa.
Sa ating kultura, parang normal ang tsismis: sa kanto, sa social media, sa group chat. Minsan tinatawag pa natin itong “tea,” “chika,” o “update.” Ngunit sa Values Ed, kailangan nating tanungin: Ano ang totoo sa likod ng kuwentong ito? Kailangan ba talagang ikalat ito? Nakakatulong ba ito sa taong pinag-uusapan, o pumapatay ito ng reputasyon?
Ang tsismis ay hindi laging 100% kasinungalingan. Minsan may halong totoo, pero dinagdagan o pinalaki. Pero kahit may bahaging totoo, kapag ang layunin ay pag-usapan ang pagkakamali, kahinaan, o sikreto ng iba nang walang pahintulot, nawawala pa rin ang paggalang sa dignidad niya. Madalas, pinapasa ang tsismis nang hindi man lang kinukumpirma ang katotohanan.
Mas mabigat naman ang paninira—ito ang sadyang pag-imbento o paglikha ng kuwento upang ipahamak ang isang tao. Puwedeng gumawa ng fake account, mang-screenshot ng private message at ilagay sa ibang konteksto, o mag-post ng edited na larawan para pagtawanan ang isang kaklase. Ang mga ganitong gawain ay hindi lamang paglabag sa katotohanan; malaking pagyurak din ito sa dignidad at emosyonal na kalagayan ng kapuwa.
Sa totoo lang, hindi lang ang biktima ang nasasaktan. Ang taong sanay sa tsismis at paninira ay unti-unting nasasanay na mag-isip nang negatibo tungkol sa iba. Nawawala rin ang tiwala ng mga taong nakapaligid sa kaniya, dahil alam nilang kung kaya niyang siraan ang isang tao, maaari rin niya itong gawin sa iba.
Mini-summary: Ang tsismis at paninira ay hindi simpleng “chika” lamang. Ito ay paglabag sa katotohanan at dignidad ng kapuwa, nakakasira ng relasyon, at nakakasugat sa parehong biktima at sa gumagawa.
-
Kailan mo masasabi na ang isang kuwento ay tsismis at hindi na simpleng pagbabahagi ng impormasyon?
Show Answer
Kapag wala kang malinaw na alam na katotohanan, hindi ka kabilang sa solusyon, at layunin lang ay pag-usapan o husgahan ang buhay ng iba.
-
Ano ang maaari mong gawin kung may kaklase o kaibigan na pilit kang isinasali sa tsismis?
Show Answer
Puwede kang magpakita ng hindi pagsang-ayon, palitan ang paksa, o sabihin nang mahinahon na ayaw mong pag-usapan ang hindi niyo naman alam nang malinaw.
-
Paano masisira ang pagkakaibigan kung may paninira na naganap sa social media?
Show Answer
Maaaring mawalan ng tiwala, umiwas ang biktima, magkaron ng grupuhan o pag-aaway sa seksyon, at mahirapan ang proseso ng pagpapatawad at pag-aayos.
Checkpoint 4: Hindi Pagtupad sa Pangako at Pagdadahilan
Mini-goal: Maunawaan kung paanong ang tila “simpleng” hindi pagtupad sa pangako at pagdadahilan ay paglabag din sa katotohanan.
Madaling mangako: “Promise, sasamahan kita,” “Huwag kang mag-alala, ako na bahala,” “Bukas na bukas, ipapasa ko na.” Sa simula, parang maganda itong pakinggan dahil nagbibigay ito ng pag-asa sa kausap. Subalit kapag hindi natupad ang pangako—lalo na kung wala man lang paliwanag o paghingi ng tawad—nasasaktan ang taong umasa at nababawasan ang tiwala sa atin.
Ang hindi pagtupad sa pangako ay hindi lang “pagkakalimot” kung paulit-ulit nang nangyayari at walang pagtatangka na itama. Isa itong uri ng pagsisinungaling tungkol sa intensyon at kakayahan natin. Sinabi nating gagawin natin, pero hindi natin binalak seryosohin. Kung paulit-ulit ito, nagiging “salita lang” ang pangako.
Kasama rin dito ang pagdadahilan—paglikha ng mga kwento para pagtakpan ang hindi nagawang tungkulin. Halimbawa: “Ay nawala po ang papel,” kahit hindi naman talaga ginawa; o “Nag-brownout po,” kahit hindi naman totoo. Maaaring mapawi ang parusa pansamantala, ngunit lumalaki ang problema sa loob: sanay nang mag-imbento para takasan ang responsibilidad.
Sa pakikipagkapuwa, mas mahalaga ang tapat na pag-amin kaysa perpektong performance. Maaaring masaktan ang kausap sa hindi natupad, pero mas madali siyang makakaunawa kung totoo ang iyong paliwanag at makikita niyang sinisikap mong itama ang pagkukulang.
Mini-summary: Ang hindi pagtupad sa pangako at pagdadahilan ay tahimik ngunit seryosong paglabag sa katotohanan, na unti-unting kumakain sa tiwala at integridad ng isang tao.
-
Kailan ka huling nangako na hindi mo natupad? Ano ang naging epekto nito sa kausap?
Show Answer
Makabuluhang sagot ang magpapakita kung nalungkot, nagalit, o nawalan ng tiwala ang kausap, at kung paano mo ito sinubukang ayusin (o hindi).
-
Ano ang mas mabuti: magpaliwanag nang tapat na hindi mo kaya ang isang bagay, o mangako tapos hindi tutuparin? Bakit?
Show Answer
Mas mabuti ang tapat na paliwanag dahil pinoprotektahan nito ang tiwala at dignidad ng parehong panig, kaysa magpakitang “oo” sa simula pero iiwan sa huli.
-
Paano makakatulong sa iyo ang pag-alam ng limitasyon mo upang maiwasan ang sobrang pangako?
Show Answer
Kung alam mo ang oras, lakas, at kakayahan mo, mas magiging maingat ka sa mga pangakong ibinibigay at pipiliin mo lang iyong kaya mong panindigan.
Checkpoint 5: Mga Epekto ng Paglabag sa Katotohanan sa Sarili at Komunidad
Mini-goal: Suriin ang malalim na epekto ng paglabag sa katotohanan sa sarili, pamilya, paaralan, at lipunan.
Kapag pinag-uusapan natin ang pagsisinungaling, pandaraya, tsismis, at iba pa, minsan iniisip natin ang mga ito bilang “personal na problema.” Pero sa katotohanan, may epekto ito sa maraming antas: sarili, pamilya, paaralan, at lipunan.
Sa sarili, ang madalas na pagsisinungaling ay nagpapahina sa konsensiya. Sa una, may guilt; pero kapag palagi, “nasanay” na. Nawawala ang sensitivity sa tama at mali, kaya mas madali nang gumawa ng mas mabibigat na kasalanan. Nasisira rin ang pagtingin sa sarili dahil alam mong hindi totoo ang imaheng ipinapakita mo.
Sa pamilya, ang paglabag sa katotohanan ay nagdudulot ng lamat: nagkakaroon ng pagdududa, paghihigpit, o pagiging sobrang istrikto ng magulang dahil hindi na nila alam kung kailan ka nagsasabi ng totoo. Maaaring humantong ito sa madalas na sigawan, tampuhan, o pagkakanya-kanya sa bahay.
Sa paaralan, ang kultura ng pandaraya, tsismis, at paninira ay lumilikha ng hindi ligtas na kapaligiran. Imbes na lugar ng pagkatuto at pagtutulungan, nagiging lugar ng kompetisyon, takot, at pagtatago. Ang mga guro at mag-aaral ay nahihirapang magtiwala sa isa’t isa.
Sa lipunan, kapag lumaki ang mga kabataang sanay sa paglabag sa katotohanan, madaling maulit ang korapsyon, panlilinlang sa publiko, at kawalan ng hustisya. Sa kabaligtaran, ang kabataang pinipiling maging tapat ngayon ang magiging matatapat na lider, trabahador, at magulang bukas.
Mini-summary: Ang paglabag sa katotohanan ay hindi lang “maliit na kasalanan.” May domino effect ito sa sarili, pamilya, paaralan, at lipunan. Ang bawat tapat na desisyon ay ambag sa mas maayos na komunidad.
-
Sa limang antas (sarili, pamilya, kaibigan, paaralan, lipunan), saan mo pinaka-nakikita ang epekto ng paglabag sa katotohanan?
Show Answer
Depende sa karanasan, ngunit makabuluhang sagot ang naglalarawan ng isang kongkretong halimbawa sa napiling antas.
-
Sa iyong palagay, bakit mahirap umasenso ang isang bansa kung laganap ang pagsisinungaling at pandaraya?
Show Answer
Dahil mahina ang tiwala sa mga institusyon, hindi maayos ang paggamit ng pondo, at nagiging normal ang kawalan ng hustisya at hindi patas na pagtrato.
-
Ano ang isang pangako na kaya mong gawin sa sarili upang hindi maging bahagi ng kultura ng kasinungalingan?
Show Answer
Halimbawa: pangakong hindi mangongopya, hindi makikilahok sa paninira online, at agad aamin kapag may pagkukulang.
💡 Example in Action
Basahin ang mga sitwasyon at suriin kung anong uri ng paglabag sa katotohanan ang makikita, at ano ang epekto nito.
-
Sa quiz, nagtakip ng papel ang kaklase mo. May nakita kang isa pang kaklase na pilit sumisilip at nagsusulat ng sagot na hindi niya alam.
Show Answer
Uri ng paglabag: Pandaraya. Epekto: mali ang rekord ng kanyang kaalaman; maaaring mawalan ng tiwala ang guro at kaklase; masasanay siya sa “shortcut” imbes na pag-aaral.
-
Nag-post si Carla sa social media na “nang-aagaw ng boyfriend” ang isang kaklase, kahit narinig lang niya ito sa iba at wala siyang sariling patunay.
Show Answer
Uri ng paglabag: Tsismis at paninira. Epekto: masisira ang reputasyon ng kaklase, maaaring mauwi sa bullying at emotional distress; pati si Carla ay mawawalan ng kredibilidad sa iba.
-
Nangako si Jon sa groupmates na siya ang gagawa ng PowerPoint, pero nang araw ng reporting, walang naihandang slides at sinisi niya ang laptop ng kapatid na daw ang may problema.
Show Answer
Uri ng paglabag: Hindi pagtupad sa pangako at pagdadahilan. Epekto: bababa ang marka ng grupo, mawawalan ng tiwala ang groupmates kay Jon, at masisira ang kanyang reputasyon bilang ka-team.
-
Kumuha si Nina ng sanaysay sa internet, pinalitan lang ang pangalan ng tauhan at ilang pangyayari, at ipinasa ito bilang sariling output.
Show Answer
Uri ng paglabag: Plagiarism. Epekto: pagnanakaw ng ideya at effort ng ibang may-akda; maaaring magkaroon ng parusa sa paaralan; hindi niya talaga nade-develop ang sariling pagsulat.
-
Sinabi ng isang mag-aaral na “wala sa bahay” ang kanyang magulang upang iwasang makausap ng guro, kahit naroon naman talaga.
Show Answer
Uri ng paglabag: Pagsisinungaling. Epekto: nasisira ang komunikasyon ng guro at magulang; lumilikha ng hadlang sa pagtutulungan para sa ikabubuti ng mag-aaral.
📝 Try It Out
Gamit ang iyong kuwaderno, sagutin ang mga sumusunod. Buksan ang sagot pagkatapos mong mag-isip nang mabuti.
-
Ilahad ang kahulugan ng pandaraya sa konteksto ng paaralan at magbigay ng sariling halimbawa.
Show Answer
Halimbawa: Pandaraya ay paggamit ng hindi makatarungang paraan para makakuha ng mataas na marka, tulad ng pangongopya sa test o pagdadala ng “kodigo.”
-
Ipaliwanag sa dalawang pangungusap kung bakit ang plagiarism ay paglabag sa katotohanan at sa dignidad ng may-akda.
Show Answer
Dahil inaangkin mo ang gawa at ideya ng iba na parang sa iyo galing, nagsisinungaling ka tungkol sa iyong kakayahan. Binabale-wala mo rin ang pinaghirapan at pagkamalikhain ng orihinal na may-akda.
-
Sumulat ng isang sitwasyon kung saan ang tsismis ay nauwi sa hindi pagkakaunawaan sa loob ng seksyon.
Show Answer
Dapat maipakita sa sitwasyon kung paanong ang isang hindi malinaw na kuwento ay nagdulot ng tampuhan, galit, o “grupuhan” sa klase.
-
Tukuyin kung anong uri ng paglabag ang naganap: “Nagpanggap si Lito na may sakit upang makaiwas sa group reporting.” Ipaliwanag.
Show Answer
Uri: Pagsisinungaling at pagdadahilan. Gumamit siya ng pekeng dahilan para takasan ang responsibilidad.
-
Magbigay ng dalawang posibleng epekto ng pangongopya sa pagsusulit sa mahabang panahon.
Show Answer
Maaaring hindi matutong mag-aral nang mag-isa at mahirapan sa mas mataas na antas; maaari ring mawalan ng tiwala ang mga guro at kaklase kapag nahuli.
-
Sumulat ng isang pangungusap na naglalarawan kung bakit hindi sapat ang “lahat naman ginagawa” bilang dahilan sa paglabag sa katotohanan.
Show Answer
Halimbawa: “Kahit maraming gumagawa, hindi pa rin nagiging tama ang mali; may sariling konsensiya at responsibilidad ako sa bawat desisyong ginagawa ko.”
-
Ilista ang tatlong paglabag sa katotohanan na madalas makita online at ipaliwanag kung bakit ito mapanganib.
Show Answer
Halimbawa: fake news, edited screenshots, anonymous na paninira. Mapanganib dahil mabilis kumalat, mahirap bawiin, at malaki ang epekto sa reputasyon at emosyon ng mga tao.
-
Gumawa ng isang maikling pahayag (2–3 pangungusap) na magpapayo sa kaklase na nahuhumaling sa pandaraya sa modules.
Show Answer
Dapat ipakita ng pahayag ang malasakit at paghimok na piliin ang tapat na pag-aaral dahil sa pangmatagalang benepisyo sa sarili at pamilya.
-
Pumili ng isa sa mga paglabag (pagsisinungaling, tsismis, pandaraya, hindi pagtupad sa pangako). Ano ang maaari mong gawin upang makaiwas dito ngayong linggo?
Show Answer
Halimbawa: “Mag-aaral ako nang maaga para hindi na ako matukso mangopya,” o “Hindi ako magfo-forward ng screenshot na maaaring makasira sa iba.”
-
Sumulat ng 3–4 pangungusap na nagsisimula sa “Ayaw kong lumabag sa katotohanan dahil…”.
Show Answer
Dapat mabanggit ang epekto sa tiwala, dignidad, relasyon, at sariling konsensiya bilang mga dahilan.
✅ Check Yourself
Sagutin ang mga tanong upang masuri ang iyong pag-unawa sa mga paglabag sa katotohanan at sa epekto nito.
-
Multiple choice: Alin ang pinakamainam na paglalarawan ng pagsisinungaling?
a) Hindi pagsagot sa tanong
b) Sinasadyang pagsasabi o pagbaluktot ng katotohanan
c) Paghihiyaw sa kaklase
d) Pag-iyak sa harap ng magulangShow Answer
Ang tamang sagot ay b).
-
Short answer: Ano ang pinagkaiba ng tsismis at paninira?
Show Answer
Ang tsismis ay pagkalat ng impormasyon tungkol sa iba (totoo man o hindi) nang walang pahintulot. Ang paninira ay mas tahasang pag-imbento o pagbaluktot ng kuwento upang ipahamak ang isang tao.
-
Multiple choice: Alin sa mga ito ang halimbawa ng plagiarism?
a) Pagtatanong sa kaklase kung ano ang instructions
b) Pagkopya sa internet ng sanaysay at pagpapasa nito bilang sariling gawa
c) Paghingi ng tulong sa magulang sa paggawa ng poster
d) Pagpasa ng huling taon na proyekto bilang sample lamangShow Answer
Ang tamang sagot ay b).
-
Short answer: Bakit ang pangongopya sa test ay paglabag hindi lamang sa patakaran ng paaralan kundi sa sarili mong pag-unlad?
Show Answer
Dahil nagsisinungaling ka tungkol sa tunay mong kakayahan at hindi mo binibigyan ang sarili ng pagkakataong matuto at magbago.
-
Multiple choice: Alin ang pinaka-naglalarawan sa “hindi pagtupad sa pangako”?
a) Pagkakaroon ng emergency at agad na paghingi ng tawad
b) Sadyang hindi pagganap sa ipinangako nang walang paliwanag
c) Pagbabago ng plano nang may paunang abiso
d) Pagbibigay ng bagong petsa para sa pangakoShow Answer
Pinakamainam na sagot ay b).
-
Short answer: Magbigay ng isang konkretong epekto ng tsismis sa isang tao.
Show Answer
Maaaring makaranas siya ng hiya, matinding lungkot, pagkabalisa, o pag-iwas sa paaralan dahil sa takot sa panghuhusga ng iba.
-
Multiple choice: Alin sa sumusunod ang nagpapakita ng integridad?
a) Magsinungaling para mailigtas ang sarili
b) Mangopya kapag hindi nakatingin ang guro
c) Magsabi ng totoo at tanggapin ang parusa
d) Magpanggap na nag-aral kahit hindi namanShow Answer
Ang tamang sagot ay c).
-
Short answer: Bakit sinasabing “domino effect” ang paglabag sa katotohanan?
Show Answer
Dahil kapag nagsimula sa isang kasinungalingan, madalas nasusundan pa ito ng iba pang kasalanan at nasasangkot ang mas maraming tao at relasyon.
-
Multiple choice: Alin dito ang hindi paglabag sa katotohanan?
a) Pag-imbento ng dahilan para hindi magpasa ng project
b) Pagpapakalat ng hindi kumpirmadong kwento
c) Pag-amin na hindi pa tapos ang gawa at paghingi ng extension
d) Pagkopya ng sagot sa likod ng moduleShow Answer
Ang tamang sagot ay c).
-
Short answer: Paano nakakatulong ang pagiging tapat sa pagbuo ng mapayapang komunidad sa paaralan?
Show Answer
Kapag tapat ang mga tao, mas madali ang komunikasyon, mas mabilis ang pag-aayos ng sigalot, at mas mataas ang tiwala kaya nababawasan ang away at paninira.
-
Multiple choice: Ano ang maaaring mangyari sa isang pamilya kung paulit-ulit na nagsisinungaling ang isang kasapi?
a) Mas lalakas ang tiwala
b) Mas gagaan ang loob ng lahat
c) Magkakaroon ng lamat sa relasyon at tiwala
d) Walang magbabagoShow Answer
Ang pinakamainam na sagot ay c).
-
Short answer: Paano mo maipapakita sa magulang mo na kaya ka nilang pagkatiwalaan pagdating sa katotohanan?
Show Answer
Sa pamamagitan ng pag-amin kapag may mali, hindi pagtatago ng mahahalagang impormasyon, at pagtupad sa mga simpleng bilin at pangako.
-
Multiple choice: Alin sa mga salitang ito ang pinakamabuting layunin sa pakikipagkapuwa?
a) Manlamang
b) Manira
c) Magpanggap
d) Maging tapat at magtayo ng tiwalaShow Answer
Ang tamang sagot ay d).
-
Short answer: Isa-isip: Ano ang isang paglabag sa katotohanan na gusto mong talikuran mula ngayon? Ipaliwanag sa 2–3 pangungusap.
Show Answer
Dapat malinaw na mapangalanan ang paglabag (hal. pangongopya, tsismis) at ang dahilan kung bakit nais itong talikuran.
-
Reflective: Sa iyong pananaw, ano ang mas mabigat: pagsisinungaling sa ibang tao o pagsisinungaling sa sarili? Ipaliwanag.
Show Answer
Maaaring sabihing parehong mabigat; kapag sinungaling ka sa iba, nasisira ang tiwala; kapag sinungaling ka sa sarili, nawawala ang tamang direksyon sa buhay at tunay na pagkakakilanlan.
🚀 Go Further
Kung nais mo pang palalimin ang pag-unawa sa mga paglabag sa katotohanan, subukan ang isa o higit pa sa mga gawain.
-
Gumawa ng “Warning Sign Poster” (Babala) tungkol sa isang uri ng paglabag sa katotohanan (hal. pandaraya) at ilagay ang mga posibleng epekto nito.
Show Answer
Gabay sa guro: Ipa-exhibit ang posters sa silid-aralan upang magsilbing paalala sa buong klase tungkol sa integridad.
-
Mag-isip ng isang pangyayari sa balita o kasaysayan kung saan ang kasinungalingan ng iilan ay nakaapekto sa maraming tao. Isalaysay ito sa 8–10 pangungusap.
Show Answer
Gabay sa guro: Hayaang pumili ang mag-aaral ng angkop na halimbawa; gabayan upang manatiling magalang at maingat sa pagbanggit ng pangalan o sensitibong detalye.
-
Makipagpanayam sa isang nakatatanda tungkol sa isang pagkakataon kung kailan nila pinili ang katotohanan kahit may malaking kapalit.
Show Answer
Gabay sa guro: Paalalahanan ang mag-aaral na igalang ang privacy at humingi ng permiso bago ibahagi ang kuwento sa klase.
-
Sa maliit na grupo, gumawa ng maikling dula-dulaan kung saan ang isang tauhan ay natutukso sa kasinungalingan ngunit piniling maging tapat sa huli.
Show Answer
Gabay sa guro: I-focus ang dula sa proseso ng pag-iisip ng tauhan at sa pagbabago sa relasyon pagkatapos niyang piliin ang katotohanan.
-
Simulan ang isang “Integrity Journal” kung saan isusulat mo sa loob ng isang linggo ang mga pagkakataong pinili mong maging tapat at ang iyong naramdaman pagkatapos.
Show Answer
Gabay sa guro: Hindi kailangang ipabasa ang journal; maaaring gamitin sa personal na pagninilay o end-of-week sharing kung nais ng mag-aaral.
🔗 My Reflection
Notebook task: Sa 6–8 pangungusap, sumulat ng personal na pagninilay na sasagot sa mga tanong na ito:
- Aling uri ng paglabag sa katotohanan ang pinaka-“tinutukso” kang gawin at bakit?
- Anong mga damdamin at epekto ang natutuhan mo tungkol dito sa sarili, pamilya, at paaralan?
- Ano ang isang malinaw na hakbang na gagawin mo simula ngayon upang mas maging tapat at may integridad sa salita at gawa?
Post a Comment